Dlaczego warto przeprowadzić audyt wewnętrzny?
Dokumenty systemowe REDcert wymagają kontroli wewnętrznej systemu. Audyt wewnętrzny jest jednak przede wszystkim narzędziem zarządzania ryzykiem. Pozwala znaleźć błędy, zanim zrobi to audytor jednostki. Niezgodność wykryta wewnętrznie kosztuje mniej niż niezgodność w raporcie z audytu certyfikacyjnego.
Zewnętrzny audytor wewnętrzny patrzy na system świeżym okiem. Pracownicy przyzwyczajeni do swoich procedur często nie widzą luk. Doświadczony audytor wie, które obszary jednostki sprawdzają najdokładniej.
Co sprawdzamy podczas audytu?
| Obszar | Przykładowe pytania audytowe |
|---|---|
| Dokumentacja | Czy procedury są aktualne i zgodne z obowiązującą wersją dokumentów systemowych? |
| Dostawcy | Czy wszyscy dostawcy mają ważne certyfikaty lub samodeklaracje w dniu dostawy? |
| Przyjęcia | Czy każda dostawa zrównoważona ma deklarację i dokument przewozowy? |
| Bilans masy | Czy saldo nigdy nie było ujemne i czy współczynniki konwersji są uzasadnione? |
| GHG | Czy wartości w deklaracjach sprzedaży mają pokrycie w wartościach zakupu i obliczeniach? |
| Sprzedaż | Czy deklaracje zawierają wszystkie wymagane dane i numer ważnego certyfikatu? |
| UDB | Czy dane w unijnej bazie danych zgadzają się z dokumentami i bilansem? |
| Personel | Czy osoby odpowiedzialne zostały przeszkolone i znają swoje zadania? |
| Działania korygujące | Czy niezgodności z poprzednich audytów zostały skutecznie zamknięte? |
Jak przebiega audyt wewnętrzny REDcert?
- Przygotowanie. Ustalamy zakres, lokalizacje i plan audytu. Prosimy o dokumentację i zestawienie transakcji z wybranego okresu.
- Przegląd dokumentacji. Sprawdzamy procedury, rejestry i wzory deklaracji.
- Audyt na miejscu lub zdalnie. Rozmawiamy z personelem, oglądamy procesy i weryfikujemy zapisy. Wybieramy próbę transakcji i śledzimy je od zakupu do sprzedaży.
- Weryfikacja bilansu masy i GHG. Przeliczamy bilans dla wybranych okresów i sprawdzamy przypisanie wartości emisji.
- Spotkanie zamykające. Omawiamy ustalenia z kierownictwem.
- Raport. Przekazujemy raport z niezgodnościami, obserwacjami i rekomendacjami.
Audyt tradera bez magazynu trwa zwykle jeden dzień. Zakład przetwórczy z obliczeniami GHG wymaga dwóch lub trzech dni, w tym pracy przy dokumentach.
Raport z audytu i działania korygujące
Raport klasyfikuje ustalenia według wagi. Niezgodność poważna oznacza ryzyko odmowy wydania certyfikatu, na przykład saldo ujemne w bilansie masy. Niezgodność drobna dotyczy pojedynczego uchybienia, które nie podważa wiarygodności systemu. Obserwacje wskazują obszary do poprawy.
Do każdej niezgodności proponujemy działanie korygujące. Pomagamy przeprowadzić analizę przyczyn, aby problem nie powtórzył się w przyszłości. Firma otrzymuje plan działań z terminami i osobami odpowiedzialnymi.
Audyt wewnętrzny a audyt certyfikacyjny
Audyt wewnętrzny nie zastępuje audytu jednostki certyfikującej. Nie prowadzi do wydania certyfikatu. Jest jednak dobrą symulacją, bo stosujemy podobne metody: próbkowanie transakcji, przeliczanie bilansu i weryfikację dowodów.
Ze względu na bezstronność ta sama osoba nie może doradzać firmie i audytować jej w imieniu jednostki. Quality Assurance Poland działa wyłącznie po stronie klienta jako doradca i audytor wewnętrzny.
Kiedy przeprowadzić audyt wewnętrzny?
- przed pierwszym audytem certyfikacyjnym, gdy system działa od kilku tygodni,
- przed audytem recertyfikacyjnym, najlepiej dwa lub trzy miesiące wcześniej,
- po zmianie dokumentów systemowych REDcert lub przepisów,
- po zmianie procesów, lokalizacji, systemu ERP lub kluczowych osób,
- po reklamacji lub sygnale o możliwych nieprawidłowościach w łańcuchu.
Narzędzia do samodzielnego audytu
Firmy, które mają własnych audytorów, mogą skorzystać z Pakietu Audytu Wewnętrznego REDcert. Zawiera listę pytań, checklistę audytora, wzór raportu, plan działań korygujących i matrycę ryzyk. Szkolenie audytorów wewnętrznych prowadzimy w ramach szkoleń REDcert.
Próbkowanie transakcji — jak to robimy?
Audyt nie może objąć wszystkich transakcji, dlatego wybieramy próbę. Próba obejmuje różne okresy, dostawców, produkty i odbiorców. Zawsze dodajemy transakcje nietypowe: duże ilości, nowych dostawców, korekty i zwroty. To w nich najczęściej kryją się błędy.
Dla każdej transakcji z próby sprawdzamy pełną ścieżkę: zamówienie, dokument przewozowy, deklarację dostawcy, przyjęcie w magazynie, ujęcie w bilansie masy, deklarację sprzedaży i fakturę. Porównujemy ilości, daty, numery certyfikatów i wartości GHG. Rozbieżności zapisujemy z dowodami.
Matryca ryzyk REDcert
Przed audytem oceniamy, które obszary są najbardziej narażone na błędy. Bierzemy pod uwagę rodzaj surowca, liczbę dostawców, złożoność procesu i historię niezgodności.
| Obszar ryzyka | Przykład | Poziom ryzyka |
|---|---|---|
| Odpady i pozostałości | UCO od wielu małych zbieraczy | wysoki |
| Dostawcy rolni | samodeklaracje bez danych o polach | średni do wysokiego |
| Bilans masy | wiele lokalizacji, ręczne arkusze | średni |
| GHG | obliczenia rzeczywiste w zakładzie | wysoki |
| Sprzedaż | ręcznie wypełniane deklaracje | średni |
Na tej podstawie zwiększamy próbę w obszarach wysokiego ryzyka. Takie podejście stosują również jednostki certyfikujące.
Kompetencje audytora wewnętrznego
Audytor wewnętrzny powinien znać wymagania REDcert, zasady bilansu masy i metodykę GHG. Musi umieć ocenić dowody i opisać niezgodność w sposób zrozumiały. Ważna jest też niezależność od audytowanego obszaru. Osoba, która prowadzi bilans masy, nie powinna sama go audytować.
W naszych audytach uczestniczy audytor z doświadczeniem w systemach certyfikacji biomasy i paliw. Raport przygotowujemy w języku polskim lub angielskim.
Przykładowe ustalenia z audytu wewnętrznego
| Ustalenie | Klasyfikacja | Proponowane działanie |
|---|---|---|
| Certyfikat dostawcy wygasł dwa tygodnie przed dostawą | niezgodność poważna | korekta statusu partii, automatyczne przypomnienia o datach ważności |
| Deklaracja sprzedaży bez kraju pochodzenia surowca | niezgodność drobna | poprawa wzoru w systemie sprzedaży, kontrola przed wysłaniem |
| Brak uzasadnienia współczynnika konwersji | niezgodność drobna | wyznaczenie współczynnika z danych produkcyjnych, opis metody |
| Szkolenie nowego magazyniera nieudokumentowane | obserwacja | uzupełnienie szkolenia i rejestru |
Takie zestawienie pozwala zarządowi szybko ocenić stan systemu i zdecydować o priorytetach.
Najczęstsze pytania
Czy audyt wewnętrzny jest obowiązkowy w REDcert?
Dokumenty systemowe wymagają nadzoru nad systemem i działań korygujących. Audyt wewnętrzny jest najskuteczniejszym sposobem spełnienia tego wymagania. Audytor jednostki zwykle pyta o wyniki audytu wewnętrznego. Brak takiej kontroli osłabia wiarygodność systemu.
Kto może przeprowadzić audyt wewnętrzny?
Osoba kompetentna w wymaganiach REDcert, najlepiej niezależna od audytowanego obszaru. W małych firmach często wybiera się audytora zewnętrznego. Ważne jest udokumentowanie kompetencji audytora. Raport musi zawierać ustalenia oparte na dowodach.
Ile kosztuje audyt wewnętrzny?
Koszt zależy od liczby dni audytu, a ta od zakresu i liczby lokalizacji. Audyt tradera to zwykle jeden dzień pracy. Zakład przetwórczy wymaga więcej czasu na weryfikację bilansu i GHG. Wycenę przygotowujemy po krótkim wywiadzie.
Czy audyt można przeprowadzić zdalnie?
Tak, część audytu dotyczącą dokumentów i transakcji można wykonać zdalnie. Oględziny magazynu lub zakładu wymagają zwykle wizyty lub transmisji wideo. Dla traderów audyt zdalny jest często wystarczający. Zakres ustalamy w planie audytu.
Co otrzymam po audycie?
Raport z listą niezgodności i obserwacji, dowodami oraz rekomendacjami. Do raportu dołączamy plan działań korygujących z terminami. Na życzenie weryfikujemy skuteczność działań po ich wdrożeniu. Raport może być przedstawiony audytorowi jednostki.
Czy audyt obejmuje obliczenia GHG?
Tak, jeśli firma przekazuje wartości emisji. Sprawdzamy dane wejściowe, metodę obliczeń i przypisanie wartości do partii. Weryfikujemy zgodność z deklaracjami zakupu i sprzedaży. Błędy w GHG należą do najpoważniejszych niezgodności.
Jak przygotować się do audytu wewnętrznego?
Wystarczy udostępnić aktualne procedury, rejestry, zestawienie transakcji i bilans masy z wybranego okresu. Warto zapewnić obecność osób odpowiedzialnych za zakupy, magazyn i sprzedaż. Przed audytem wysyłamy listę wymaganych dokumentów. Dzięki temu audyt przebiega sprawnie.
Czy audyt wewnętrzny obejmuje kilka systemów?
Tak, możemy połączyć audyt REDcert-EU, REDcert², ISCC i KZR INiG. Wspólne obszary sprawdzamy raz, a wymagania szczególne każdego systemu osobno. To skraca czas audytu. Raport wskazuje, którego systemu dotyczy każda niezgodność.
Źródła i dokumenty odniesienia
- REDcert GmbH — dokumenty systemowe i lista certyfikatów
- EUR-Lex — dyrektywa (UE) 2023/2413 (RED III)
- EUR-Lex — rozporządzenie wykonawcze (UE) 2022/996
Treść jest opracowaniem Quality Assurance Poland i nie stanowi dokumentu REDcert GmbH. Zawsze stosuj aktualne wersje dokumentów systemowych REDcert i przepisów.
Zapytaj o ten zakres
Opisz krótko działalność i cel certyfikacji — przygotujemy propozycję zakresu, terminu i ceny.