Wymóg prawny: progi ograniczenia emisji
Dyrektywa RED dopuszcza do celów krajowych tylko te biopaliwa, biopłyny i paliwa z biomasy, które osiągają minimalne ograniczenie emisji. Dla biopaliw i biopłynów z instalacji uruchomionych od 1 stycznia 2021 roku próg wynosi 65%. Starsze instalacje muszą osiągnąć 50% lub 60%. Paliwa z biomasy w energetyce muszą osiągnąć 70% lub 80%, a RFNBO i RCF 70%.
Paliwo, które nie spełnia progu, nie może być zaliczone do celów krajowych. Dla producenta paliwa oznacza to stratę wartości. Dlatego odbiorcy wymagają od dostawców informacji o emisjach i sprawdzają ją w deklaracjach.
Jak liczy się oszczędność emisji?
Oszczędność emisji to różnica między emisjami paliwa kopalnego a emisjami biopaliwa, wyrażona jako procent emisji paliwa kopalnego:
Oszczędność = (EF − EB) / EF
Dla paliw transportowych EF wynosi 94 gCO2eq/MJ. EB to suma emisji z całego łańcucha: uprawy, zmiany użytkowania gruntów, przetwarzania, transportu i użytkowania, pomniejszona o redukcje. Wzór szczegółowy brzmi: E = eec + el + ep + etd + eu − esca − eccs − eccr.
Przykład liczbowy
Rozważmy biodiesel z rzepaku. Załóżmy następujące wartości:
| Składnik | Wartość (gCO2eq/MJ) |
|---|---|
| Uprawa (eec) | 18,0 |
| Przetwarzanie (ep) | 9,5 |
| Transport (etd) | 2,5 |
| Suma (E) | 30,0 |
Oszczędność wynosi (94 − 30) / 94 = 68,1%. Paliwo spełnia próg 65%. Jeśli punkt skupu zastosuje wartość NUTS2 niższą o 3 gCO2eq/MJ, suma spadnie do 27,0, a oszczędność wzrośnie do 71,3%. Ta różnica może mieć realną wartość handlową.
Przedstawione liczby są przykładem ilustracyjnym. Rzeczywiste wartości zależą od regionu, technologii i danych firmy.
Trzy metody ustalania emisji
- Wartości standardowe z załącznika V dyrektywy. Proste, ale celowo ostrożne. Stosuje się je, gdy spełnione są warunki określone w dyrektywie.
- Wartości NUTS2 dla uprawy. Opracowane przez państwa członkowskie dla regionów statystycznych. Dobry kompromis między prostotą a dokładnością.
- Obliczenia rzeczywiste na podstawie danych firmy. Najbardziej pracochłonne, ale często najkorzystniejsze. Wymagają starannej dokumentacji i weryfikacji.
Na certyfikacie REDcert-EU zaznacza się zastosowaną metodę. Wybór wpływa na zakres audytu.
Kto w łańcuchu liczy emisje?
Każdy etap odpowiada za swój udział. Punkt skupu ustala emisje z uprawy. Transport doliczają podmioty, które go organizują. Zakład przetwórczy oblicza emisje z przetwarzania i alokuje je między produkty. Ostatni podmiot sumuje składniki i oblicza oszczędność.
Błąd na jednym etapie przenosi się na kolejne. Dlatego deklaracje muszą zawierać spójne wartości, a firmy powinny sprawdzać dane dostawców.
Korzyści z rzetelnych obliczeń
- Spełnienie wymagań prawnych. Paliwo może być zaliczone do celów krajowych.
- Wyższa cena. Surowiec o niższych emisjach jest bardziej atrakcyjny dla odbiorców.
- Lepsza pozycja w negocjacjach. Firma zna swój wynik i może go obronić.
- Decyzje inwestycyjne. Obliczenia pokazują, gdzie warto ograniczyć emisje, na przykład przez zmianę źródła energii.
- Raportowanie ESG. Dane GHG są potrzebne do raportów klimatycznych odbiorców.
Gdzie najczęściej pojawiają się błędy?
- brak danych źródłowych dla obliczeń rzeczywistych,
- stosowanie nieaktualnych współczynników emisji,
- pominięcie kursów powrotnych w transporcie,
- błędna alokacja emisji między produkty główne i uboczne,
- przypisanie partii wartości korzystniejszej niż wartość zakupu,
- brak aktualizacji obliczeń po zmianie procesu.
Jak zacząć?
Zacznij od inwentaryzacji danych: zużycia energii, paliw, chemikaliów, tras transportu i danych o uprawie. Następnie porównaj wynik z wartościami standardowymi. Jeśli różnica jest znacząca, warto wdrożyć obliczenia rzeczywiste. Pomagamy w tym w ramach usługi kalkulacje GHG, a do bieżącej pracy przygotowujemy kalkulatory GHG. Gotowe narzędzie znajdziesz w sklepie.
Emisje z uprawy — największy składnik
W wielu łańcuchach biopaliw z roślin uprawnych największą część emisji stanowi uprawa. Głównym źródłem są nawozy azotowe: emisje z ich produkcji i emisje podtlenku azotu z gleby. Mniejszy udział mają paliwo do maszyn i środki ochrony roślin.
Dlatego dokładność danych z uprawy ma kluczowe znaczenie. Rolnik, który stosuje precyzyjne nawożenie i ma wysokie plony, może mieć emisje wyraźnie niższe niż wartość standardowa. Punkt skupu, który zbiera takie dane, może przekazać odbiorcy korzystniejszą wartość.
Przetwarzanie — największy potencjał poprawy
W zakładzie przetwórczym emisje zależą głównie od źródła energii. Zakład zasilany energią z węgla ma wyższe emisje niż zakład z kogeneracją na gaz lub biomasę. Zmiana źródła energii może obniżyć emisje z przetwarzania o kilka gramów na megadżul.
Ważna jest też wydajność. Wyższa wydajność oznacza mniej surowca na jednostkę produktu, a więc niższe emisje z uprawy przypisane do produktu. Dlatego technologia i optymalizacja procesu wpływają na wynik GHG całego łańcucha.
Emisje GHG a raportowanie klimatyczne firm
Dane GHG z łańcucha biomasy są coraz częściej wykorzystywane poza systemem RED. Duże firmy raportują emisje z łańcucha dostaw w ramach raportowania zrównoważonego rozwoju. Odbiorcy pytają dostawców o ślad węglowy produktów.
Obliczenia wykonane zgodnie z metodyką dyrektywy RED są dobrym punktem wyjścia, ale nie zawsze są bezpośrednio porównywalne z innymi metodami, na przykład według norm ISO 14067. Różnią się granicami systemu i zasadami alokacji. Warto wyraźnie opisać, jaką metodą obliczono wynik.
Jak wartość GHG wpływa na cenę?
W wielu państwach członkowskich obowiązki dostawców paliw są powiązane z redukcją emisji. Paliwo o niższych emisjach pozwala zrealizować obowiązek mniejszą ilością biokomponentu. Dlatego producenci paliw są skłonni zapłacić więcej za biokomponent o lepszym wyniku GHG. Ta premia przenosi się w dół łańcucha, do przetwórców i punktów skupu.
Firma, która zna swoje emisje i potrafi je udokumentować, ma lepszą pozycję w negocjacjach. Firma, która stosuje tylko wartości standardowe, może tracić część wartości swojego produktu.
Najczęstsze pytania
Czy każda firma w łańcuchu musi liczyć emisje?
Każda firma musi przekazywać informację o emisjach, ale nie każda liczy je samodzielnie. Trader bez magazynu zwykle przekazuje wartości od dostawcy i ewentualnie dolicza transport. Zakłady przetwórcze liczą emisje z przetwarzania. Punkty skupu ustalają emisje z uprawy.
Czym jest wartość odniesienia paliwa kopalnego?
To emisje paliwa kopalnego, z którym porównuje się biopaliwo. Dla paliw transportowych wynosi 94 gCO2eq/MJ. Dla energii elektrycznej i ciepła stosuje się inne wartości określone w dyrektywie. Wartość ta jest stała w obliczeniach.
Czy obliczenia rzeczywiste zawsze się opłacają?
Nie zawsze. Wymagają czasu, danych i weryfikacji. Opłacają się, gdy dają wyraźnie lepszy wynik niż wartości standardowe lub NUTS2. Przed decyzją warto wykonać szybką analizę porównawczą.
Jak często aktualizować obliczenia?
Co najmniej raz w roku i po każdej istotnej zmianie procesu, energii lub surowca. Aktualizacja jest też potrzebna po zmianie przepisów lub współczynników. Datę obliczeń warto podawać w raporcie. Audytor sprawdza aktualność danych.
Czy emisje z transportu są istotne?
Zwykle stanowią mniejszą część całości, ale przy długich trasach mogą mieć znaczenie. Transport morski z innych kontynentów lub długi transport drogowy zwiększa wynik. Warto liczyć je rzetelnie, z kursami powrotnymi. Kalkulator ułatwia te obliczenia.
Co oznacza esca?
To redukcja emisji dzięki akumulacji węgla w glebie w wyniku lepszych praktyk rolniczych. Może poprawić wynik, ale wymaga solidnych dowodów, na przykład badań gleby. Zasady stosowania są szczegółowo określone. Warto skonsultować je przed zastosowaniem.
Źródła i dokumenty odniesienia
- EUR-Lex — dyrektywa (UE) 2018/2001 (RED II), załączniki V i VI
- EUR-Lex — dyrektywa (UE) 2023/2413 (RED III)
- REDcert GmbH — dokumenty systemowe i lista certyfikatów
Treść jest opracowaniem Quality Assurance Poland i nie stanowi dokumentu REDcert GmbH. Zawsze stosuj aktualne wersje dokumentów systemowych REDcert i przepisów.